ARA DANIŞMANLIK MERKEZİMİZE HOŞ GELDİNİZ
   

    ANNE SÜTÜNDEN AYRILMA VE BESLENME 
   Anne sütü ile beslenen bir süt çocuğuna, başlangıçta ek gıdalar verilir. Bunlar giderek anne sütünün yerini tamamen alırlar. Ek gıdaların başlanmasından, katı - erişkin yiyeceklerine geçinceye kadar geçen bu süre, sütten kesilme dönemini oluşturur.
    Anne sütü verilme süresi, ek gıdalara başlama dönemi ve verilen ek   gıdalar, bir ülkeden diğerine ve aynı ülkenin bölge ve sosyoekonomi kesimlerine göre değişir, farklılık gösterir. Bununla birlikte  hayatın yarısından önce başlayan ve yetişkin diyetine geçmede bir adaptasyon süresi olan weaning çocuğun hayatındaki en nazik dönemi  oluşturur. Anneden geçen pasif bağışıklık azalmıştır. Enfeksiyondan 
koruyucu faktörleri içeren anne sütünü daha az alan yada bundan mahrum kalan süt çocuğunda, kontamine gıdaların uygun olmayan   koşullarda verilmesi ile tekrarlayan gastrointestinal enfeksiyonlar  izlenebilir. Süt çocuğu bu enfeksiyon ataklarında ya da kronikleşen  ishal sonunda gelişen protein enerji sonucunda kaybedilebilir. 
     Ayrıca verilen ek gıdalar yetersiz olduğunda da malnütrisyon gelişebilir. Kısacası çevre şartlarının bozuk, sosyo-ekonomik  koşulların yetersiz olduğu durumlarda weaning,süt çocuğunun yaşam savaşı verdiği bir dönem olabilir. Genellikle gelişmemiş ya da gelişmekte olan ülkelerde ölüm ve hastalık oranının neonatal dönemden sonra en yüksek olduğu dönemi oluşturur
     Yukarıda belirtilen hususlar dikkate alındığında, ek gıdalara ne zaman başlanacağı, yaşa göre hangi ek gıdaların verileceği bunların nasıl hazırlanacağı konusunda bilgi sahibi olmak ve eğitim  almak çocuk sağlığı açısından çok önemlidir, bu konuda doktorunuzdan yardım alabilir, ona danışabilirsiniz.
     Ek gıdalara başlama yaşı  Sinir sistemi, sindirim sistemi ve böbrek fonksiyonlarının olgunlaşmasına bağlı olarak süt çocuğunun beslenmesi evrelere  ayrılabilir. 

İlk üç ay

 İlk 3-4 ay bebeğin emerek beslenme evresidir. Bu süreden önce yutma refleksi zayıftır ve süt çocuğu kaşıkla verilenleri yeterince yutamaz, ağzından geri çıkarmaya eğilimlidir. Bu dönemde böbrekler  de immatürdür, protein ve elektrolitlerin yükünü atamaz. Sindirim sisteminde yabancı proteinlere karşı koruyucu mekanizma tam gelişmemiştir. Mideden yeterli asit salgılanamaz. Nişasta ve  yağların emilimi için gerekli enzimler de yetersiz salgılanır. Bu nedenle bu dönem için en ideal gıda,içinde bu enzimleri içeren, protein ve elektrolit içeriği düşük olan anne sütüdür. Anne sütünün  verilemediği nadir durumlarda içeriği anne sütüne yakın sütlerin,  mamaların verilmesi gerekir.

 Süt çocuklarının büyük çoğunluğuna anne sütü ilk 4 ay tek başına yeterlidir. Yeterli kilo alabilen süt çocuğu bu süreden sonra da  sadece anne sütü ile beslenmeye devam edebilir. Anne sütüne ilave  gıdaların başlama zamanı, annenin süt salgılama performansı, çocuğun  büyüme ve gelişme hızı dikkate alınarak ayarlanmalıdır. Doymamaya başlayan ve yeterli kilo alamadıkları izlenen çocuklara en azından   bazı öğünlerde uygun ek gıdaların başlanması gerekir. Kaşıkla   beslenmeye geç başlanan çocukların bazılarında çiğneme ve katı  gıdayı yutabilmek için dilin dönme reflekslerinde gecikme  olmaktadır. Bu nedenle büyümesi yeterli olsa bile altıncı ayda  kaşıkla ek gıda verilmeye başlanması önerilmektedir.

  Ek besinler

 Hayatın 4-6 aylarında süt çocuğunda yutma refleksi gelişir. Ancak   henüz dişleri olmayan çocuk katı gıdaları çiğneyemez ve ağzından   geri çıkarır. Sindirim sisteminin yağ ve karbonhidratları emme  işlevi ve yabancı proteinlere karşı koruyucu mekanizması da bu  dönemde gelişir. Bu geçiş döneminde başlanan ek gıdalar yumuşak ve düşük allerjenik özellikte olmalıdır. Unlu, sütlü mamalar, yoğurt, anne sütünün yanı sıra bu dönem için uygun besleyicidirler. Allerjen  olmadığı için pirirç unu tercih edilmelidir. Dördüncü aydan sonra meyve ve sebze pürelerine de azar azar başlanabilir. Sebze püreleri  patates,havuç, kabak ve pirinç ile hazırlanabilir. Mevsime göre  elma, şeftali bu dönem için tercih edilen meyvelerdir. Vitaminlerin  kaybolmaması için pürelerin yapımında cam rende kullanılmasıönerilmelidir. Gaz, karın ağrısı ve allerji yapmadığından zengin C 
vitamin kaynakları olan portakal, mandalinaya da altıncı aydan önce başlanabilir.

            Anne sütündeki demir % 50-60 oranında absorbe edilebildiği için anne 
sütü ile beslenen süt çocuğunda hayatın ilk altı ayında demir  eksikliği anemisinin gelişmesi beklenemez. Anne sütü giderek azaldığı için 6 aydan sonra demir içeriği yüksek olan sebzelerden yapılmış püre ve çorbaların günlük diyete eklenmesi gerekir. Bu  amaçla bezelye, mercimek, fasulye gibi bakliyatlar sebze pürelerine ve çorbalara ilave edilmelidir. Bu sebzelerin iyi pişirilmesi, gaz yapmaması için tel süzgeçten geçirilirek kabuklarından arındırılmaları, haşlama suyu ile birlikte verilmesi önerilmelidir. Çorbalara bir miktar yağ ve kıyma ilavesi bebeğin bu yaşta anne sütü  ile karşılanamayan enerji ve protein gereksinimini tamamlamada yardımcı olur.
            6. AY    Yaşamın 6. ayından başlayarak yumurta sarısı da bebeğin yiyeceklerine eklenir. Yumurta proteininin biyolojik değeri 
yüksektir. Katı pişirilmiş yumurta sarısına az miktarda  başlanmalıdır. Giderek arttırılarak 8-10 gün içinde tam bir yumurta  sarısı verilebilir.
            7. AY

  7-8. aydan itibaren çocuğa uygun olarak hazırlanmış sofra yemekleri verilebilir. Bunlar etli dolmalar, etli sebze yemekleri, tarhana, şehriye ve benzeri çorbalar, ezilmiş makarna (haşlama suyu dökülmeden) ve pilav olabilir. Baharatsız ızgara köfte ve tavuğun beyaz eti didiklenerek küçük parçalar halinde sebzepürelerine eklenebilir. 
          8.AY 
8. aydan başlayarak, haşlanmış beyaz etli balıklar, haftada 1-2 kez  1-2 çorba kaşığı karaciğer ezmesi verilebilir. Beyin ezmesi vermenin  herhangi bir faydası yoktur. 8-9. aylarda tam yumurta verilebilir.  Yumurtanın kolesterol içeriği yüksek olduğundan haftada 2-3 kez verilmesi önerilmelidir.
            9.AY
  9-12. aylar arasında çocuk köfteyi ve diğer birçok yiyeceği ısırarak yiyebilir, 1 yaşına geldiğinde de aile sofrasına oturabilir ve evde  hazırlanan erişkin besinlerin tamamı verilebilir. Süt çocukluğu döneminde değişik aylar için örnek bir beslenme programı Tablo 1 de verilmiştir.
  TABLO 1:Değişik aylarda beslenme programı:
 3 AYLIKHer 3-4 satte bir anne sütü. Anne sütü azaldıysa 1-2  öğün formül mama.
                  4-5 AYLIK4-5 öğün anne sütü + 1 öğün yoğurt + 1 öğün 150-200  gram kadar sebze püresi + 1 öğün meyve püresi.
                  6-9 AYLIKSabah 8.00 de Anne sütü ( ya da 1 bardak devam formulü veya inek sütü) + 1-2 bisküvi + 1 yumurta sarısı veya 1 kibrit kutusu kadar beyaz  peynir. Saat 10.00 daMeyve püresi + 1 bisküvi Saat 13.00 teEtli sebze çorbası yada püresi (evdeki dolma ve benzeri sebze yemekleri) 
Saat 16.00 da Anne sütü (ya da 150 ml devam formulü veya inek sütü) ya da yoğurt (şekerli veya sade)
 Saat 20.00 de 150 ml süt(devam formulü ya da inek sütü)veya muhallebi ya da  anne sütü (4 öğün alan bebeklerde saat 13.00'' deki sebze çorbasından sonra meyve püresi verilir). Gerekiyorsa gece anne sütü verilebilir.
 10-11 AYLIKSaat 8.00 de
    Anne sütü(veya devam formulü ya da 1 su bardağı inek sütü) + bal veya pekmez + 1 tam yumurta (gün aşırı yerine beyaz 
peynir) + ince bir dilim ekmek + 1 çay kaşığı tereyağ Saat 12.00 de  Sebze püresi + püreye karıştırılmış 2 tatlı kaşığı haşlanmış 
  karaciğer rendesi, tavuk veya köfte. Sebze püresi yerine  normal ev yemekleri ezilerek verilebilir. Sabah ekmek almadıysa bu öğünde verilir.Saat 16.00 da 150-200 gram muhallebi veya yoğurt ile birlikte meyve püresi. 
   Saat 20.00 de
   Muhallebi veya yoğurt (1-2 kaşık hamur işi, Örneğin; makarna  ile karıştırılabilir) + 2-3 çorba kaşığı sebze püresi. Yoğurt yemeyen bebeğe süt verilebilir.
   12 AYLIKSabah 150 ml süt + 30 gram beyaz peynir yada yumurta + 1-2 bisküvi 
veya ince bir dilim ekmek + 1 tatlı kaşığı reçel, bal ya da pekmez 
   Öğle
 Evdeki etli sebze yemeği veya sebze püresi, yoksa bir köfte +  makarna veya meyve püresi
  İkindi
  150 ml devam formülü ya da inek sütü veya yoğurt ya da sütlaç + 2 bisküvi
  Akşam 
  2-3 çorba kaşığı sebze püresi + ezilmiş makarna veya pilav + yoğurt (ya da aile fertleri için hazırlanan diğer çorba ve  sebze yemekleri)

             Anne sütü yerine verilecek besleyicinin hazırlanması
            Özellikle yeni doğan döneminde olmak üzere süt çocuğunda böbrek fonksiyonları immatürdür. Endüstriyel formulalar konsantre olarak hazırlandığında, inek sütü uygun oranlarda sulandırılmadığında böbreklerde osmolar yükü arttırır. Bu durumda süt çocuğu katı gıda yükünü atabilmek için idrarla fazla su kaybeder. Susuzluk nedeni ile ağlaması, bebeğin acıkmış olmasına bağlanır. Katı yükü fazla olan aynı besleyici ile tekrar tekrar beslenmesi süt çocuğunda negatif su dengesinin daha da artmasına ve ciddi su kaybına neden olabilir.
            Ayrıca artmış gıda alımı şişmanlığa da neden olur
            Su çeken gıdalarla beslenen süt çocuğunun ateşi yükselebilir. Katı  gıda yüküne bağlı olarak ishal izlenebilir, karında şişlik, kusma
            olabilir. Çocuk huzursuzdur. Ayrıca inek sütü anne sütü ile
            karşılaştırıldığında kalsiyum/fosfor oranı daha düşüktür. Buna bağlı  olarak hayatın ilk aylarında sulandırılmamış inek sütü ile beslenen çocukta fosfat ve kalsiyum eksikliğine bağlı titreme nöbetleri olabilir.
            Endüstriyel çocuk sütlerinin hazırlanış şekli ve yaşa göre verilecek miktarı kutusu üzerinde belirtilmiştir.İnek sütü ilk ay 1:1, 1-4  aylar arasında 2:1 oranında sulandırılarak verilmelidir. 4 aydan sonra inek sütü sulandırılmadan verilmelidir. İnek sütünde laktoz, anne sütüne oranla az miktardadır. Sulandırıldığında daha da
            azalacağı için inek sütüne % 5 oranında sükroz ( çay şekeri) ilavesi  gereklidir. Sulandırma ile kalori miktarında azalma olacağı için  günlük süte 1-2 tatlı kaşığı bitkisel yağ katılması da 
           önerilmektedir.Annesütündekikoruyucufaktörlerdenfaydalanamayanyapay  beslenen çocukta                                                               gerekli hijyen koşullarına uyulmadığında sık ishal atakları 
izlenir. Bu nedenle endüstriyel çocuk mamaları iyi kaynatılmış su
            ile hazırlanmalıdır. Çocuk inek sütü ile besleniyorsa, tercihen su  ve süt ayrı olarak hazırlanmalı ve çocuğun beslendiği öğün sayısında biberonlara her öğünde alabileceği miktarda uygun olarak bölünmeli ve buzdolabında saklanmalıdır. Her öğünde bir biberon sıcak su içinde ılıtılarak çocuğa verilir. Bununla birlikte buz dolabından
            alınarak doğrudan da verilebilir.
            Anne ya da çocuğu besleyen kişi rahat olarak oturmalı, çocuğu anne sütü verir pozisyonda tutmalıdır. Çocuk uyanık ve aç olduğu zaman  beslenmelidir. Biberon dikçe pozisyonda tutulmalıdır. Emzik
            delikleri sütün yavaşca damlayabileceği büyüklükte olmalıdır.
            Bebeklerin büyük çoğunluğu beslenmeden sonra bir miktar sütü geri
            çıkarırlar. Gıdaların ağızdan geri çıkması, yapay beslenen
            çocuklarda anne sütü alanlardan daha sık olarak izlenir. Bu
            doğaldır, besledikten sonra bir süre çocuğu kucağında dik olarak tutmak ve yuttuğu havayı çıkartabilmesi için sırtına hafif hafif
            vurma işlemi yapılmalıdır. Çocuğun fazla hava yutmaması ve giderek, öğünlerde daha fazla alabileceği düşünülerek biberon alabileceğinden biraz daha fazla olarak doldurulabilir.
            İshali önlemek için verilen besleyici kontamine olmamalı
            (bulaşmamalı), iç yüzeyleri düzgün, ısıya dayanıklı cam biberon kullanılmalıdır. Biberonlar her kullanmadan sonra en az on dakika kaynatılarak yıkanmalıdır. Yıkanmada temiz su kaynakları 
kullanılmalıdır. Lastik emzikler ve biberon kapakları da en az beş  dakika süre ile kaynatılmalıdır.

  Dört-altıncı aylarda çocuk daha iyi yutabilir. Bu aylardan
            başlayarak süt yada endüstriyel çocuk mamaları biberonla değil, daha
            kolay temizlenebilen kaşık ya da bardakla verilmeye başlanmalıdır.            Tablo 2: İlk yaş içinde ortalama beslenme sayısı
                  DOĞUM - 1 HAFTALIK6 - 10
                  1 HAFTALIK - 1 AY6 - 8
                  1 AY - 3 AY5 - 6
                  3 AY - 7 AY4 - 5
                  7 AY - 9 AY3 - 4
                  9 AY - 12 AY3
           Tablo 3: Süt çocuklarının bir öğünde aldıkları yaklaşık besin
           miktarı
                  YAŞ1 ÖĞÜNDE ALINAN MİKTAR
                  1 - 2 HAFTA60 - 90 ml.
                  3 HAFTA - 2 AY120 - 150 ml.
                  2 AY - 3 AY150 - 180 ml.
                  3 AY - 4 AY180 - 210 ml.
                  5 AY - 12 AY210 - 240 ml.